Czym jest IPET i w jakim terminie należy go opracować?
Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) stanowi nadrzędny, wiążący prawnie dokument określający całościową strategię wsparcia edukacyjnego, wychowawczego, rehabilitacyjnego i rewalidacyjnego dla ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Dokument ten nie jest jedynie formalnością biurokratyczną, lecz prawnym kontraktem pomiędzy szkołą, zespołem specjalistów a rodzicami dziecka, podlegającym ścisłemu nadzorowi Kuratorium Oświaty.
Terminy ustawowe: kiedy mija czas na przygotowanie programu?
Ustawodawca w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 1578 ze zm.) ustanowił dwa bezwzględnie obowiązujące terminy sporządzenia programu IPET:
Program musi być zatwierdzony i podpisany przez pełny zespół pedagogów przed upływem pierwszego miesiąca nowego roku szkolnego.
Termin liczony ściśle od dnia, w którym rodzic lub opiekun prawny złożył orzeczenie w sekretariacie szkoły lub przedszkola.
Niedochowanie powyższych terminów stanowi naruszenie dyscypliny prawa oświatowego. Pamiętaj, że punktem wyjścia do opracowania programu IPET jest uprzednie sporządzenie Wielospecjalistycznej Oceny Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU), która diagnozuje aktualne zasoby i bariery środowiskowe dziecka.
Skład zespołu tworzącego IPET i rola rodziców w procedurze
Za opracowanie, realizację i modyfikację programu odpowiada zespół, w skład którego wchodzą wszyscy nauczyciele oraz specjaliści prowadzący zajęcia z danym uczniem (m.in. wychowawca klasy, pedagog specjalny, oligofrenopedagog, nauczyciel współorganizujący kształcenie, psycholog szkolny, doradca zawodowy oraz logopeda). Pracę zespołu koordynuje nauczyciel lub specjalista powołany imiennie zarządzeniem dyrektora szkoły, który odpowiada za zwoływanie posiedzeń, prowadzenie protokołów oraz bieżący kontakt z rodzicami.
Zgodnie z § 6 ust. 8 rozporządzenia MEN, dyrektor placówki ma prawny obowiązek zawiadomienia rodziców ucznia (lub prawnych opiekunów) o terminie każdego posiedzenia zespołu na piśmie, z co najmniej 7-dniowym wyprzedzeniem. Procedura ta nie może być zastąpiona ustnym powiadomieniem telefonicznym. Rodzice posiadają pełne prawa gwarantowane ustawowo:
- Uczestniczenia we wszystkich posiedzeniach zespołu i aktywnego wnioskowania o konkretne dostosowania wymagań i form terapeutycznych.
- Zaproszenia na posiedzenie zespołu ekspertów zewnętrznych z głosem doradczym (np. lekarza prowadzącego, certyfikowanego psychoterapeuty lub asystenta cienia).
- Wniesienia uwag i wniosków o modyfikację programu w dowolnym momencie trwania roku szkolnego w przypadku zauważenia regresu lub braku postępów.
- Otrzymania bezpłatnej, poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zatwierdzonego dokumentu IPET po jego podpisaniu przez członków zespołu.
Struktura dokumentu: jak krok po kroku wypełnić arkusz IPET?
Prawidłowo skonstruowany arkusz IPET musi zawierać kompletne, spójne logicznie moduły merytoryczne określone w § 6 ust. 1 rozporządzenia:
Część 1: Zakres dostosowania wymagań edukacyjnych
W tej części zespół określa modyfikację metod i warunków sprawdzania wiedzy, wynikających z realizowanego programu nauczania. Obejmuje to m.in.: wydłużenie czasu pracy na sprawdzianach o 50%, dzielenie poleceń złożonych na pojedyncze kroki, zezwolenie na korzystanie z komputera lub dyktafonu, stosowanie powiększonej czcionki (14–16 pt) oraz preferowanie wypowiedzi pisemnych lub ustnych w zależności od specyfiki orzeczenia.
Część 2: Zintegrowane działania terapeutyczne i rewalidacyjne
Sekcja ta stanowi merytoryczne serce programu i definiuje obligatoryjny wymiar 2 godzin tygodniowo zajęć rewalidacyjnych. Wpisuje się tu cel ogólny (kierunek rozwoju), cele szczegółowe operacyjne (mierzalne efekty) oraz wiodące metody terapeutyczne (np. metoda Dobrego Startu Marty Bogdanowicz, Integracja Sensoryczna, metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne, trening zastępowania agresji ART). Każdy cel musi być sformułowany językiem efektów podlegających weryfikacji. Szukasz gotowych sformułowań operacyjnych do tej sekcji? Skorzystaj z naszej Bazy Ponad 50 Tematów Rewalidacji do Dziennika.
Część 3: Pomoc psychologiczno-pedagogiczna i doradztwo zawodowe
Określenie dodatkowych form wsparcia: zajęcia korekcyjno-kompensacyjne (dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się), zajęcia logopedyczne, rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne (TUS) oraz porady i konsultacje dla rodziców. Dla uczniów klas 7–8 szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych obligatoryjny jest moduł doradztwa zawodowego uwzględniający ograniczenia zdrowotne. Co najmniej 2 razy w roku szkolnym zespół dokonuje ewaluacji skuteczności tych form wsparcia i w razie potrzeby nanosi aneks modyfikacyjny do programu – zobacz nasz gotowy arkusz okresowej ewaluacji IPET i modyfikacji WOPFU z generatorem wniosków.
Przykłady wypełnionych arkuszy IPET według orzeczeń
Aby ułatwić zespołom przygotowanie dokumentacji, poniżej zestawiono konkretne przykłady sformułowań dostosowawczych dla najczęstszych grup uczniów (pełne arkusze ze zintegrowanymi działaniami pobierzesz w module Wzory IPET Wypełnione DOCX/PDF):
IPET wzór wypełniony: Autyzm i Zespół Aspergera (Szkoła Podstawowa)
Uczeń w spektrum autyzmu wymaga przede wszystkim przewidywalności środowiskowej i redukcji przeciążeń sensorycznych:
- Dostosowanie przestrzeni: stałe miejsce w pierwszej lub drugiej ławce pod ścianą, z dala od bodźców rozpraszających (okno, drzwi); zapewnienie słuchawek wyciszających na przerwach i apelach.
- Organizacja pracy: wizualny plan lekcji wklejony na ławce; uprzedzanie ucznia o zmianach w harmonogramie z co najmniej 1-dniowym wyprzedzeniem; niestosowanie zaskakujących pytań z ławki.
- Zajęcia rewalidacyjne (2 godz./tydz.): kształtowanie elastyczności poznawczej, praca nad teorią umysłu oraz nauka rozpoznawania stanów emocjonalnych z mimiki twarzy (skorzystaj z gotowego zestawu Karty Pracy Autyzm i Zespół Aspergera: Komunikacja, Emocje i TUS).
IPET wzór: Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim
Dla ucznia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim kluczem jest operacjonalizacja i wsparcie w abstrahowaniu:
- Dostosowanie wymagań: redukcja materiału faktograficznego i definicyjnego na rzecz wiadomości praktycznych; sprawdziany ograniczone do poziomu wymagań koniecznych i podstawowych.
- Środki dydaktyczne: praca na konkretach i materiale poglądowym; korzystanie z kalkulatora, tabliczek wzorów oraz słowników; unikanie poleceń metaforycznych.
- Zajęcia rewalidacyjne (2 godz./tydz.): usprawnianie pamięci logicznej, orientacji czasowo-przestrzennej oraz umiejętności gospodarowania budżetem kieszonkowym. Gotowe arkusze ćwiczeń i cele operacyjne znajdziesz w dedykowanej sekcji Rewalidacja: Niepełnosprawność Intelektualna (Karty Pracy i Cele).
IPET wzór: Afazja ruchowa i niedokształcenie mowy o typie afazji
W przypadku afazji uczeń zmaga się z niemożnością nadawania mowy pomimo zachowanej sprawności intelektualnej. Zespół wdraża procedury ochronne:
- Ocenianie wiadomości: zamiana odpowiedzi ustnych na pisemne testy wyboru lub wypowiedzi wspomagane piktogramami; nieocenianie poprawności gramatycznej na przedmiotach humanistycznych.
- Komunikacja na lekcji: cierpliwe oczekiwanie na wypowiedź ucznia (minimum 15–20 sekund bez przerywania); stosowanie pytań zamkniętych wymagających potwierdzenia gestem.
- Zajęcia rewalidacyjne (2 godz./tydz.): zintegrowana terapia logopedyczna i neurologopedyczna, stymulacja lewopółkulowa oraz ćwiczenia praksji oralnej.
Pamiętaj, że każdy zapis w programie IPET musi wynikać z wcześniejszej wielospecjalistycznej diagnozy. Zobacz gotowe przykłady opisów w module Wzory WOPFU Wypełnione (Autyzm, Lekka, Afazja DOCX/PDF) lub skorzystaj z naszego interaktywnego Generatora WOPFU Online. Kompletny program IPET zatwierdza dyrektor szkoły, a jeden egzemplarz zostaje przekazany rodzicom ucznia za pisemnym potwierdzeniem odbioru.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Praktyczne odpowiedzi oparte na przepisach prawa oświatowego i wytycznych MEN
Do kiedy należy opracować IPET w roku szkolnym?
Dla ucznia kontynuującego naukę w danej szkole lub przedszkolu, IPET musi zostać opracowany do 30 września danego roku szkolnego. W przypadku dostarczenia nowego orzeczenia w trakcie roku szkolnego, termin na przygotowanie programu wynosi 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia do placówki.
Czy rodzice mają prawo uczestniczyć w posiedzeniach zespołu ds. IPET?
Tak. Zgodnie z § 6 ust. 8 Rozporządzenia MEN, dyrektor szkoły ma ustawowy obowiązek pisemnego zawiadomienia rodziców o terminie każdego posiedzenia zespołu. Rodzice mają prawo uczestniczyć w spotkaniach oraz otrzymać kopię zatwierdzonego programu.
Na jaki okres sporządza się Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny?
IPET opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny (np. na okres wychowania przedszkolnego, klas 1–3, klas 4–8 lub szkoły ponadpodstawowej).
Czy IPET można modyfikować w ciągu roku szkolnego?
Tak. Zespół nauczycieli i specjalistów dokonuje modyfikacji programu w miarę potrzeb lub na wniosek rodziców, w szczególności po przeprowadzeniu okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU).
Jakie konsekwencje grożą szkole za brak opracowania IPET w terminie?
Niedochowanie terminu 30 września stanowi rażące naruszenie przepisów prawa oświatowego i jest wykazywane w zaleceniach pokontrolnych Kuratorium Oświaty, skutkując wszczęciem procedury naprawczej wobec dyrektora szkoły.